szukaj      Start   Wydarzenia   Przewodnik po przedszkolu   Galeria zdjęć   Kontakt
Misja
Historia
Życiorys Św. Urszuli Ledóchowskiej
O zgromadzeniu
Tradycje
Kadra przedszkola

Zajęcia dodatkowe
Grupy
Zapisy
Kącik dla rodziców

O WYCHOWANIU - Tydzień wychowania

 

Wybrane teksty nauczania Kościoła
 
1. Miłość Boga do człowieka – źródło i cel wychowania
Jan Paweł II, Orędzie do młodzieży świata z okazji XIV Światowego Dnia Młodzieży, 1999,
fragmenty; zob. Podręcznik Pokolenia JP2, Poznań 2008, s. 627-634.]
„Bóg kocha świat! I chociaż człowiek jest zdolny Boga odrzucić, będzie kochany przez Niego
do końca.
«Ojciec miłuje was» od zawsze i na zawsze: oto prawda najbardziej zdumiewająca, «proste,
a jakże przejmujące orędzie, które Kościół jest winien człowiekowi» (…).
Odblaskiem miłości Ojca są różne formy ojcostwa, z jakimi stykacie się w życiu.
  • Mam na myśli zwłaszcza waszych rodziców, którzy współpracują z Bogiem
w przekazaniu wam życia i w opiece nad wami: czcijcie ich (por. Wj 20,12) i okazujcie im
wdzięczność!
  • Myślę też o kapłanach i osobach konsekrowanych, którzy są waszymi przyjaciółmi,
świadkami i mistrzami życia «dla waszego postępu i radości w wierze» (Flp 1, 25).
  • Myślę o prawdziwych wychowawcach, którzy swoją dobrocią, mądrością i wiarą
w istotnej mierze przyczyniają się do kształtowania waszego życia chrześcijańskiego,
a tym samym do pełni ludzkiego. Za każdego z tych wartościowych ludzi, którzy
towarzyszą wam na drogach życia, dziękujcie nieustannie Bogu”.
Jan Paweł II, Homilia w czasie Mszy św. w Łowiczu, 1999, fragment; zob.w: Pielgrzymki do Ojczyzny.
Przemówienia, homilie, Kraków 2006, s. 1141-1147.
„Drodzy nauczyciele i wychowawcy, z uznaniem pragnę podkreślić wasz trud, jaki
wkładacie w wychowanie młodego pokolenia. Serdecznie wam dziękuję za tę ważną
i trudną pracę. Dziękuję za waszą służbę Ojczyźnie. Sam mam osobisty dług wdzięczności
wobec polskiej szkoły, wobec nauczycieli i wychowawców, których pamiętam do dzisiaj
i modlę się za nich codziennie. To, co otrzymałem w latach szkolnych, do dzisiaj owocuje
w moim życiu. Dobro młodego pokolenia niech będzie troską waszego życia i waszej pracy
wychowawczej. «Zachęcam was – mówi święty Paweł – abyście postępowali w sposób godny
powołania (…) celem budowania Ciała Chrystusowego» (Ef 4, 1.12). Czyż może być większe
powołanie od tego, którym Bóg was obdarzył ?”
2. Wychowanie a rzeczywistość kryzysów
Jan Paweł II, Przemówienie w siedzibie ONZ ds. Oświaty, Nauki i Kultury, 1980;
zob. w: Podręcznik Pokolenia JP2, s. 791-806; także w: Służyć wzrastaniu w prawdzie i miłości,
s. 201-205, http://www.rsk.edu.pl/images/szkolakatolicka_druk.pdf
„Człowiek żyje prawdziwie ludzkim życiem dzięki kulturze (…). Kultura jest właściwym
sposobem istnienia i bytowania człowieka (…). Kultura jest tym przez co człowiek jako człowiek
staje się bardziej człowiekiem: bardziej «jest» (…) W świetle powyższych rozważań (…) staje się
rzeczą jasną i oczywistą, że pierwszym i zasadniczym zadaniem kultury (…) jest wychowanie.
W wychowaniu bowiem chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej
człowiekiem – o to, ażeby bardziej «był‹», a nie tylko więcej «miał» ; aby więc poprzez wszystko,
co «ma», co «posiada», umiał bardziej i pełniej być człowiekiem – to znaczy, aby również umiał
bardziej «być» nie tylko «z drugimi», ale także «dla drugich». Wychowanie ma podstawowe
znaczenie dla kształtowania stosunków międzyludzkich i społecznych.(…) dzieła wychowania
człowieka nie dokonuje się przy pomocy samych instytucji, przy pomocy środków
organizacyjno – materialnych, choćby najlepszych, że najważniejszy jest tu (…) człowiek oraz
jego moralny autorytet, wynikający z prawdziwości zasad i zgodności z nimi jego czynów (…).
Czy na przykład w całym procesie wychowania, w szczególności szkolnego, nie nastąpiło
jednostronne przesunięcie w kierunku samego wykształcenia? Czy przy takim układzie
proporcji oraz przy systematycznym wzroście wykształcenia, które odnosi się do rzeczy
posiadanych przez człowieka, nie zostaje coraz bardziej przesłonięty sam człowiek? Byłaby
to całkowita alienacja wychowania: zamiast pracować na rzecz tego, kim człowiek powinien
„być" pracowałoby ono tylko na rzecz tego, czym może się wykazać w dziedzinie „ma",
„posiada". Dalszy krok tej alienacji to przyzwyczajać człowieka, że się staje przedmiotem
wielorakiej manipulacji: czy to manipulacji ideologicznej, czy politycznej za pośrednictwem
środków przekazu opinii publicznej, manipulacji ze strony monopolu czy kontroli sił
ekonomicznych lub władzy politycznej przy pomocy środków przekazu informacji - odebrać
mu w końcu podmiotowość i „nauczyć” życia jako także swoistej manipulacji samym sobą (…).
Cywilizacja współczesna stara się narzucić człowiekowi szereg pozornych imperatywów,
które jej rzecznicy uzasadniają prawem rozwoju i postępu. Tak na przykład na miejsce
poszanowania życia - „imperatyw” pozbywania się i niszczenia życia; na miejsce miłości jako
odpowiedzialnej wspólnoty osób - sumę życia seksualnego zwolnionego od wszelkiej
odpowiedzialności; na miejsce prymatu prawdy w działaniu - „prymat” sensacji, koniunktury
i doraźnego sukcesu.
W tym wszystkim wyraża się pośrednio wielka systematyczna rezygnacja z tej zdrowej
ambicji, jaką jest ambicja bycia człowiekiem. Nie łudźmy się, że system zbudowany na fundamentach tych fałszywych imperatywów, system takich podstawowych rezygnacji może
tworzyć przyszłość człowieka i przyszłość kultury.
Jeśli w imię przyszłości kultury trzeba wołać o prawo człowieka do tego, aby bardziej „być”,
jeżeli w imię tego samego celu trzeba się domagać zdrowego prymatu rodziny w całym dziele wychowania człowieka do prawdziwego człowieczeństwa - to na tej samej linii trzeba umieścić z kolei prawo narodu. Trzeba je umieścić również u podstaw kultury i wychowania.
Naród bowiem jest wielką wspólnotą ludzi, których łączą różne spoiwa, ale nade wszystko
właśnie kultura. Naród istnieje „z kultury” i „dla kultury” - dlatego właśnie jest ona tym wielkim
wychowawcą ludzi do tego, aby „bardziej być" we wspólnocie, która ma dłuższą historię niż
człowiek i własna rodzina - zarazem zaś we wspólnocie, w oparciu o którą każda rodzina
wychowuje, poczynając od tego, co najprostsze: od języka, którym mały człowiek uczy się
mówić, aby stawać się członkiem tej wspólnoty, którą jest jego rodzina i jego naród.
W tym co mówię i dalej pragnę powiedzieć, dochodzi do głosu szczególne doświadczenie
i szczególne także świadectwo. Jestem synem narodu, który przetrwał najstraszliwsze
doświadczenia dziejów, który wielokrotnie był przez sąsiadów skazywany na śmierć – a on
pozostał przy życiu, i pozostał sobą. Zachował własną tożsamość i zachował pośród rozbiorów i okupacji własną suwerenność jako naród – nie w oparciu o jakiekolwiek inne środki fizycznej potęgi, ale tylko w oparciu o własną kulturę (…) Przyszłość człowieka zależy od kultury! Tak! Pokój na świecie zależy od prymatu Ducha! Tak! Pokojowa przyszłość ludzkości zależy od miłości!”
3. Wychowanie i edukacja – zadaniem rodziny,
szkoły, wspólnoty Kościoła
Jan Paweł II, Przemówienie na temat wyzwań edukacji, 2004; zob. Służyć wzrastaniu
w prawdzie i miłości, s. 331 – 332, http://www.rsk.edu.pl/images/szkolakatolicka_druk.pdf
„Jeżeli chcemy zapewnić młodym przyszłość, edukacja musi być rozumiana jako dążenie
do pełnego i harmonijnego rozwoju osoby, kształtowanie dojrzałej świadomości moralnej,
która pozwoli rozpoznawać dobro i odpowiednio postępować, a także jako uwrażliwienie na
wymiar duchowy dorastającej młodzieży. Kontynent europejski ma bogatą tradycję
humanistyczną, która na przestrzeni wieków przekazywała wartości duchowe i moralne,
mające swoje podstawowe odniesienia oraz pełny sens w korzeniach chrześcijańskich.
Edukacja ma pomagać uczącym się, aby tam, gdzie żyją, z każdym dniem doskonalili się
jako ludzie, by coraz bardziej „byli”, a nie tylko „mieli”. Nauczanie szkolne jest jednym z aspektów edukacji, ale nie może stać się aspektem jedynym. Wszystkie aspekty wychowania muszą być coraz bardziej zintegrowane. Dzięki jedności procesu wychowawczego osobowość i życie młodego człowieka stają się coraz bardziej spójne. Wszyscy - rodzice, nauczyciele, wychowawcy, grupy duszpasterskie - powinni zaangażować się we wspólną pracę na rzecz edukacji młodzieży. Powinni też pamiętać, że to, czego nauczają, musi być poparte świadectwem ich życia. Młodzi są bowiem wrażliwi na świadectwo dawane im przez dorosłych, którzy są dla nich wzorem. Rodzina nadal pozostaje podstawowym miejscem wychowania. Wyraźnie widać, że młodym brakuje dziś nadziei, choć mają wiele pragnień, o czym mogłem się przekonać zwłaszcza podczas Światowych Dni Młodzieży. W adhortacji
apostolskiej Ecclesia in Europa napisałem, że „jedną z przyczyn gaśnięcia nadziei jest dążenie do narzucenia antropologii bez Boga i bez Chrystusa”, stawianie człowieka na miejscu Boga. „Zapomnienie o Bogu doprowadziło do porzucenia człowieka" (nr 9). Punktem wyjścia prawdziwej edukacji musi być prawda o człowieku, uznanie jego godności i jego
transcendentnego powołania. Patrzeć na każdego młodego człowieka przez taki pryzmat
antropologiczny oznacza pomagać mu rozwijać to, co w nim najlepsze, aby wykorzystując
wszystkie swe możliwości, mógł realizować to, do czego powołał go Bóg.”
W homilii wygłoszonej w Łowiczu w roku 1999 bł. Jan Paweł II skierował do nauczycieli
i wychowawców pełne troski słowa: „Zwracam się (…) do was, drodzy nauczyciele i wychowawcy. Podjęliście się wielkiego zadania przekazywania wiedzy i wychowania powierzonych wam dzieci i młodzieży. Stoicie przed trudnym i poważnym wezwaniem. Młodzi was potrzebują. Oni poszukują wzorców, które byłyby dla nich punktem odniesienia. Oczekują też odpowiedzi na wiele zasadniczych pytań, jakie nurtują ich umysły i serca, a nade wszystko domagają się od was przykładu życia.
Trzeba, abyście byli dla nich przyjaciółmi, wiernymi towarzyszami i sprzymierzeńcami
w młodzieńczej walce. Pomagajcie im budować fundamenty pod ich przyszłe życie. (…)
Potrzeba szczególnej wrażliwości ze strony wszystkich, którzy pracują w szkole, ażeby
stworzyć w niej klimat przyjaznego i otwartego dialogu. We wszystkich szkołach niech panuje
duch koleżeństwa i wzajemnego szacunku, co było i jest charakterystyczne dla szkoły polskiej. Szkoła winna stać się kuźnią cnót społecznych tak bardzo potrzebnych naszemu narodowi. Trzeba, aby ten klimat przyczynił się do tego, by dzieci i młodzież mogły otwarcie przyznawać się do swoich przekonań religijnych i zgodnie z nimi postępować. Starajmy się rozwijać i pogłębiać w sercach dzieci i młodzieży uczucia patriotyczne i więź z Ojczyzną. Wyczulać na dobro wspólne narodu i uczyć młodzież odpowiedzialności za przyszłość. Wychowanie młodego pokolenia w duchu miłości Ojczyzny ma wielkie znaczenie dla przyszłości narodu. Nie można bowiem służyć dobrze narodowi, nie znając jego dziejów, bogatej tradycji i kultury. Polska potrzebuje ludzi otwartych na świat, ale kochających swój rodzinny kraj” (zob. w: Pielgrzymki do Ojczyzny, s. 1141 – 1147).
4. Wychowywać z Kościołem
„Co znaczy budować na skale”, Przemówienie Papieża Benedykta XVI do młodzieży w Krakowie,
2006 r., fragmenty - (zob. w: Benedykt XVI, Trwajcie mocni w wierze. Pielgrzymka do Polski, 2006,
KAI, s. 70-75)
„W sercu każdego człowieka (…) jest pragnienie domu. Tym bardziej młode serce
przepełnia przeogromna tęsknota za takim domem, który będzie własny, który będzie trwały,
do którego będzie się nie tylko wracać z radością, ale i z radością przyjmować każdego
przechodzącego gościa. To tęsknota za domem, w którym miłość będzie chlebem
powszednim, przebaczenie koniecznością zrozumienia, a prawda źródłem, z którego wypływa pokój serca. To tęsknota za domem, który napełnia dumą, którego nie trzeba będzie się wstydzić i którego zgliszczy nigdy nie trzeba będzie opłakiwać. To pragnienie jest niczym innym jak tęsknotą za życiem pełnym, szczęśliwym, udanym. Nie lękajcie się tej tęsknoty! Nie uciekajcie od niej! Niech was nie zniechęca widok domów, które runęły, pragnień, które obumarły. Bóg Stwórca, dając młodemu sercu ogromną tęsknotę za szczęściem, nie opuszcza go w mozolnym budowaniu domu, któremu na imię życie (…).
Jak budować ten dom (…) któremu na imię życie? Jezus, którego słowa zapisane
w Ewangelii według św. Mateusza usłyszeliśmy dzisiaj, wzywa nas do budowania na skale.
Bo tylko wtedy dom nie może runąć. Co to znaczy budować na skale? Budować na skale to
przede wszystkim budować na Chrystusie i z Chrystusem (…).
Budować na Chrystusie i z Chrystusem znaczy budować na fundamencie, któremu na imię
miłość ukrzyżowana. To budować z Kimś, kto znając nas lepiej niż my sami siebie, mówi do nas: "Drogi jesteś drogi w moich oczach, nabrałeś wartości i ja cię miłuję" (Iz 43,4). To budować z Kimś, kto zawsze jest wierny, nawet jeśli my odmawiamy wierności, bo nie może zaprzeć się samego siebie (por. 2 Tm 2, 13). To budować z Kimś, kto stale pochyla się nad zranionym ludzkim sercem i mówi: "Ja ciebie nie potępiam. Idź i odtąd już nie grzesz" (J 8, 11). To budować z Kimś, kto z wysokości krzyża wyciąga ramiona i powtarza przez całą wieczność: "Życie moje oddaję za ciebie, bo cię kocham, człowieku". Budować na Chrystusie to wreszcie znaczy oprzeć wszystkie swoje pragnienia, tęsknoty, marzenia, ambicje i plany na Jego woli. To powiedzieć sobie, swojej rodzinie, przyjaciołom i całemu światu, a nade wszystko samemu Chrystusowi: "Panie, nie chcę w życiu robić nic przeciw Tobie, bo Ty wiesz, co jest najlepsze dla mnie. Tylko Ty masz słowa życia wiecznego" (por. J 6,68). Moi Przyjaciele, nie lękajcie się postawić na Chrystusa! Tęsknijcie za Chrystusem, jako fundamentem życia! Rozpalajcie w sobie pragnienie tworzenia waszego życia z Nim i dla Niego! Bo nie przegra ten, kto wszystko postawi na miłość ukrzyżowaną wcielonego Słowa (…).
Drodzy Przyjaciele, co to znaczy budować na skale? Budować na skale, to znaczy również
budować na Kimś, kto jest odrzucony. Św. Piotr mówi do swoich wiernych o Jezusie jako
"żywym kamieniu, odrzuconym przez ludzi, ale u Boga drogocennym i wybranym" (1P 2,4).
Niezaprzeczalny fakt, że Bóg wybrał Jezusa, nie ukrywa tajemnicy zła, które sprawia, że
człowiek jest w stanie odrzucić Tego, który go do końca umiłował. To odrzucenie Jezusa przez ludzi, o którym mówi św. Piotr, powtarza się w historii ludzkości i sięga również naszych czasów. (…) Jezus niejednokrotnie jest ignorowany, jest wyśmiewany, jest ogłaszany królem przeszłości, ale nie teraźniejszości, a tym bardziej nie jutra, jest spychany do lamusa spraw i osób, o których nie powinno się mówić na głos i w obecności innych. Jeśli w budowaniu domu waszego życia napotykacie na tych, którzy pogardzają fundamentem, na którym budujecie, nie zniechęcajcie się! Wiara mocna musi przejść przez próby. Wiara żywa musi ciągle wzrastać. Nasza wiara w Jezusa musi często się konfrontować z niewiarą innych, by pozostać naszą wiarą na zawsze.
Drodzy Przyjaciele, co to znaczy budować na skale? Budować na skale, to znaczy mieć
świadomość, że mogą pojawić się przeciwności. (…) Chrystus rozumie nie tylko tęsknotę
człowieka za trwałym domem, ale jest w pełni świadomy wszystkiego, co może zburzyć trwałe szczęście człowieka. Nie dziwcie się więc przeciwnościom, jakiekolwiek są! Nie zrażajcie się nimi! Budowa na skale to nie ucieczka przed żywiołami, które są wpisane w tajemnicę człowieka. Budować na skale znaczy liczyć na świadomość, że w trudnych chwilach można zaufać pewnej mocy (…).
Co to znaczy budować na skale? To znaczy budować mądrze. Jezus nie bez powodu
przyrównuje tych, co słuchają Jego słów i stosują je w praktyce do człowieka mądrego, który
zbudował dom na skale. Głupotą jest bowiem budować na piasku, kiedy można na skale, dzięki której dom będzie mógł się oprzeć każdej zawierusze. (…) Nie lękajcie się być mądrzy, to znaczy nie lękajcie się budować na skale! (…)
Budować na skale to także budować na Piotrze i z Piotrem. Przecież to do niego Pan
powiedział: "Ty jesteś Piotr, skała i na tej skale zbuduję mój Kościół, a bramy piekielne go nie
przemogą" (Mt 16,16). Jeśli Chrystus, Skała, kamień żywy i drogocenny nazywa swojego
Apostoła skałą, to znaczy, że chce, żeby Piotr, a razem z nim Kościół cały, był widzialnym
znakiem jedynego Zbawcy i Pana. (…) Jedna jest skała, na której warto budować dom. Tą skałą jest Chrystus. Jedna jest skała, na której warto oprzeć wszystko. Tą skałą jest ten, do którego Chrystus rzekł: "Ty jesteś Piotr czyli Skała, i na tej Skale zbuduję Kościół mój" (Mt 16,18). (…) Drodzy Przyjaciele, rozważając słowa Chrystusa o skale jako odpowiednim fundamencie dla domu, nie możemy nie dostrzec, że ostatnie słowo, to słowo nadziei. Jezus mówi, że choć rozszalały się żywioły "dom nie runął, bo na skale był utwierdzony". Jest w tym Jego słowie jakaś niesamowita ufność w moc fundamentu, wiara, która nie lęka się próby, gdyż jest potwierdzona przez śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa. (…) Bądźcie świadkami nadziei, tej nadziei, która nie boi się budować domu swojego życia, bo dobrze wie, że może liczyć na fundament, który nie zawiedzie nigdy: Jezusa Chrystusa, naszego Pana.”
Wybór tekstów: s. Maksymiliana Wojnar

Rada Szkół Katolickich

Start   Wydarzenia   Przewodnik po szkole   Galeria zdjęć   Kontakt